نگارگری خاندان نقاش دزفولی

مکتب نگارگری خاندان نقاش دزفولی

مکتب نگارگری خاندان نقاش دزفولیفرهنگی - اجتماعی - خوزستان - بخش ویژه صبح ملت نیوز - جاذبه گردشگری دنیا - دکتر عبدالامیر مقدم - محمد باقر مقدم

  بزرگنمایی:  

مکتب نگارگری خاندان نقاش دزفولی

به‌ نام خدا تصویرگر هستی

مکتب نگارگری خاندان نقاش دزفولی
                                                                        
((   وقت جان‌ دادن فلاطون این دو حرفم گفت و رفت ))                 ((   حیف دانا مردن و صد حیف، نادان زیستن ))

معرّفی نگارگری ایرانی

نگارگری ایرانی به هنر ظریف و ریزنقش خاور نزدیک گفته می‌شود که بیشتر به انگیزه‌ای ویژه مانند کتاب‌های ادبی، علمی و پزشکی و یا به گونه جداگانه (مرقع) ساخته می‌شوند.1

 نگارگری ایرانی در بنیاد فلسفی و زیبایی‌شناختی با مینیاتور‌های چین و ژاپن و از نگاه فنی با مینیاتور‌های اروپا جدایی دارد و تنها از دید اندازه و کوچکی با آن‌ها یکی است.2 هنر نگارگری ایرانی اسلامی از (سده چهاردهم میلادی/ هشتم هجری) تا (سده هفدهم میلادی/ یازدهم هجری) شکوفایی نمایان داشت؛ ولی نقش و نگارهای به‌جای‌مانده  از دوران پیش‌از اسلام تا زمان حملهٔ مغولان، و همچنین کارهای دیوارنگاری، پرده‌نگاری، قلمدان‌نگاری و مانند آن در سده‌های نزدیک‌تر نیز نمودهایی دیگر اما کمتر شناخته‌شده از نقاشی ایرانی به‌شمار می‌آیند.3

در طول تاریخ مکتب‌های نگارگری بسیار در عرصهٔ تاریخ پر فرازونشیب ایران‌زمین ظهور و جلوه‌گری نموده است ازجمله مکتب‌های نگارگری ایرانی می‌توان این موارد را  به‌ترتیب تاریخی نام برد:  
1. مکتب بغداد یا (عباسی)؛ 2. مکتب سلجوقی؛ 3. مکتب تبریز اول یا ایلخانی (مغول)؛ 4. مکتب شیراز اول؛ 5. مکتب جلایری؛ 6. مکتب شیراز دوم؛ 7. مکتب هرات؛ 8. مکتب بخارا؛ 9. مکتب تبریز دوم؛ 10.مکتب قزوین؛ 11.مکتب اصفهان؛ 12. مکتب قاجار که از دوره زندیه جان‌مایه دارد.

مکتب‌ نگارگری عصر زندیه و قاجار (قهوه‌خانه‌ای)

مکتب نقاشی قاجار در دوره زندیه شروع شد و تا دورهٔ قاجار و کمی پس‌از آن امتداد یافت. این شیوه به‌عنوان سبکی منسجم و مکتبی متشکل در نقاشی ایران از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است که همهٔ ویژگی‌های موضوعی و کاربردی یک مکتب نقاشی را دارد. این شیوه بیشتر از تلفیق ویژگی‌های هنر نقاشی سنتی ایرانی با عناصر و شیوه‌های از نقاشی اروپایی شکل گرفت. هرچند آثاری نزدیک به این شیوه از دوره صفوی در ایران تا حدی مرسوم بود و «فرنگی‌سازی» نامیده می‌شد اما ابتدا در دورهٔ زندیه و در ادامه آن در دورهٔ قاجار شکل مشخص خود را یافت. گونه‌ای از نقاشی عامیانه با عنوان نگارگری قهوه‌خانه‌ای پدید آمد.4


معرّفی مکتب نگارگری خاندان نقاش دزفولی از زبان دکتر نظام‌الدین امامی‌فر استاد دانشگاه شاهد

 هنر نقاشی و تصویرگری در شهر دزفول و حومه پیشینهٔ تاریخی مستندی دارد که تصویرسازی و نقاشی روی انواع اقسام سطوح نظیر کتاب، قلمدان، کارت‌های بازی، شیشه، آینه و دیوار در  فضاهای معماری، گواهی بر این مدعاست.
 موضوعات نقاشی در این دیار از لحاظ مضمون به دو دسته تقسیم می‌شوند: 1. جنبهٔ تزیین و کاربردی؛ 2. جنبهٔ حفظ سنت‌ها و شعائر دینی .

 هنرمندان این شهر همواره آثار خود را با توجه به نوع درخواست سفارش‌دهنده اعم از تزیینی و کاربردی انجام داده و به‌عنوان میراث فرهنگی به‌جای گذاشته‌اند با افتخار می‌توان از «خاندان نقاش» نام برد شخصیت‌هایی بلند آوازه و نام‌آشنایی که از دیرباز نام نیکشان بر تاریخ فرهنگ، ادب و هنر این دیار چون خورشید تابان گرمابخش غنای تمدن این سامان بوده است. استادان هنر ملا ابراهیم، ملا اسدالله، ملا مجید، ملا حسن و در عصر حاضر استاد حبیب نقاش خالق مکتبی هنری را با خلق نگارگری خاندان نقاش دزفولی پدید آوردند.5

گاهی وقت‌ها ما دانایان در روزگار پر مشغله خود از کنار یک عنصر، یک پدیده که سرآغاز تحولی شگرف در عصر و دوران ماست اگر به‌عمد نخوانیم به بی‌مبالاتی از کنارش عبور می‌کنیم! غافل از آن که وجدان بیدار ما امروز اگرنه همین فردا ما را به محکمه خواهد کشید! من نوعی در مواجه با ارزش‌های فرارو ایستاده در مسیر زندگی، چه نگرش و عکس‌العملی از خود بروز خواهم داد؟

در دورهٔ تحولات اطلاعات و انقلاب‌های علمی، پژوهشی برای هنر جایگاه رفیع و برای خالق آثار ارزش‌هایی درخور توجه آن موضوع قائل می‌شود. تجلیل و قدردانی از یک هنرآفرین اگرچه پاس‌داشت هنر است؛ اما فراتر از آن حوزهٔ جغرافیایی، دید حق‌بین و رشد اندیشه جامعه‌ای را به تصویر می‌کشاند که بالندگی و شعور فکری آن سامان کمترین ارمغان و هدیه بر مردمان آن دیار را دلالت و به دنبال خواهد داشت.
ما چه بخواهیم و چه از روی نادانستگی نخواهیم که بپذیریم در جامعه زندگی می‌کنیم که اندیشه‌پروران آن بر کلیت حوزهٔ پرورش جسمی و روحی ما میراث‌گذارانی ماندگار و افتخار آفرینانی اسطوره‌پرورند، به کمترین نشان نامشان مدال بر سینه ما خواهد گذاشت و در جای‌جای ارض خاکی اعتبار شناخت پیکره وجودی ما را دربر خواهند گرفت. دیروز در معرّفی دیار خود تاریخ چند هزارساله بین‌النهرین کمترین آن بود، کهن‌ترین لوح دستور نگارش زبان گفتار سرآغاز الفبای بشریت دلیلی بی‌بدیل بر شناختن اندیشهٔ ما بود. کهن‌ترین دانشگاه را بر بالندگی تمدن ما می‌دانند و ختم فقاهت در این اعصار و دیگر پدیده‌ها یک‌به‌یک برای من هم‌نشین ملکی سراسر افتخارآفرین است.

از مانی نقاش6 درعهد ساسانیان که بر دار مجازات تفکر بر فراز اندیشه‌ها بالا رفت تا دورهٔ پر از انحطاط قاجاریه سرگذشتی از تصویرنگاری جز مکتب‌نگاری خاندان نقاش دزفولی در پهنهٔ استان تمدن‌ساز خوزیان، در این نقطه، نام و نشانی به چشم نمی‌خورد. مکتبی که آثار و نشانه‌های آن بر پیکر ابنیه بقاع متبرکه، مساجد، سرسرای منازل مسکونی هنردوستان، تجار، متمولین، مکتب‌خانه شاعران غزل‌سرا، دفتر اساطیر شاهان، گلدان، قلمدان، کتب رسم عاشقی و انواع بوم‌ و پرده‌نگاری نشانه و آوازه‌ای عالم‌گیر به‌خود گرفته است.

حفظ این مکتب همتی مضاعف را طلب می‌کند تا در گردآوری آثار این خاندان، شرح و تفسیر ذره‌ذره نشانه‌های نقش بسته بر این اندیشه و اشاعه آن و نیز افتخاری شگرف بر بالندگی مردم فرهنگ‌دوست جامعهٔ دزفولی و ایرانی هنر‌دوست را میسر گرداند.
امید است در پرتو یک تشکل معرفت‌شناسی, متشکل از عزیزانی چند عاشق و دلسوخته ذخائر هنری به تدوین اصول و مبانی حفظ و نگهداری از دستاوردهای مکتب نگارگری خاندان نقاش دزفولی همت گماشت تا میراث‌داران و مبلغانی امین برای نسل‌های آینده باشیم.

از جمله موارد ذیل سرلوحه کاری ماندگار باشد:

الف. گندزدایی کردن محیط اسناد از وجود هر نوع حشره، جانور و انگل‌های پنهان که نابودگر آثار هستند؛

ب. گردآوری و مرتب کردن آثار در قفسه‌ها و چینش آن‌ها صرفاً به منظور حفظ آثار؛

ج. تشکیل هیئت و کارگروه نظارت بر درستی عملکرد حفظ و اشاعه آثار استاد حبیب نقاش؛

د. تنظیم و تدوین آثار عکس‌برداری‌شده به‌صورت یک آلبوم، مجموعه نفیس و درخور توجه7؛

ه. راه‌اندازی نمایشگاه یا موزه‌خانهٔ ثابت آثار «مکتب نگارگری خاندان نقاش دزفولی»؛

و. تلاش در اتصال مجموعه شرح داده‌شده به یکی از دانشکده‌های هنرهای تجسمی.




دکتر عبدالامیر مقدم‌ نیا
ویراستار فریده آرامیده

_________

1،3،4. پاکباز، رویین (1381)، دائرهالمعارف هنر، تهران: فرهنگ معاصر، شابک 964-5545-41-2.
2. معنی لغوی واژهٔ مینیاتور، واژه‌یاب، اینترنت.
5. دکتر سیّد نظام‌الدین امامی‌فر.
6. مانی فیلسوفی نقاش که پیامبرش خوانند؛ از تلفیق چند مکتب و مذهب خالق دینی نو شده بود. دادگاه موبدان زرتشتی  وی را محاکمه کرد و در سردر ورودی شهر گندی‌شاپور به دار آویخت.
7. اما از کلیت آنچه طرح شد موضوع چاپ آلبوم در دستور کار قرار دارد که دکتر نظام الدین امامی‌فر، استاد حمید تجلی‌فرد و دکتر عبدالامیر مقدم‌نیا به جد پی‌گیر موضوع تا حصول نتیجه قطعی خواهند بود.

استاد حبیب نقاش آسمانی شد

 💠  پیام تسلیت فرهنگستان هنر در پی درگذشت استاد حبیب نقاش

🔸️گروه هنرهای سنتی و صنایع دستی فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران در پی درگذشت استاد حبیب نقاش، آخرین بازمانده نقاشی پشت شیشه، پیام تسلیتی منتشر کرد.

متن پیام به این شرح است:
إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ

🔸️حبیب نقاش از نقاشان سنتی دزفول و از آخرین بازمانده‌های نقاشان پشت شیشه بود. پدر او ملاحسن نقاش بود و پدربزرگش نیز ملاابراهیم نقاش، از هنرمندانی خوش‌ذوق بود که برای نقاشی تاج‌محل به هندوستان دعوت شد. فرهنگستان هنر در سال 1386 در همایش گنجینه‌های از یادرفته هنر ایران، از این هنرمند که قریب هفتاد سال مأنوس رنگ و نقش بود، تجلیل کرد.

🔸️گروه هنرهای سنتی و صنایع دستی فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران، فقدان این هنرمند توانمند و مردمی را به خانواده ایشان و جامعه هنری کشور تسلیت می‌گوید و از خداوند منّان برای ایشان آمرزش و برای خانواده محترم صبر و شکیبایی مسئلت ‌می‌کند.
فرهنگستان هنر 
هنرهای سنتی

نقاش قهوه خانه ای هادی سیف

چرایی نابودی نقاشی قهوه خانه ای

در روزگاری هنرمندان مردم در فروتنی و گمنامی هنر می‌آفریده‌اند و هر خانه پدری مانند موزه‌ای بود که با استفاده از این هنرها ارزش هنر و هنرمندان را حفظ می‌کرده است. خوشبختانه این مسئله تا حد زیادی با انتشار این کتاب‌ها محقق شد و آشنایی نسل امروز با هنر سنتی فراموش شده ایرانیِ دیروز به وجود آمد.

به گزارش خبرگزاری فارس، قدس نوشت: هادی سیف، متولد 1326 در شیراز، یکی از پرکارترین پژوهشگران در حوزه هنرهای سنتی ایرانی است. از او به عنوان نخستین نویسنده و مورخی نام می‌برند که به پژوهش و نگارش کتاب درباره نقاشی قهوه‌خانه‌ای ایران اقدام کرده است. از میان کتاب‌های منتشر شده سیف می‌توان به این عناوین اشاره کرد: «نقاشی قهوه‌خانه»، «نقاشی روی کاشی»، «سر در بقعه امامزاده شاهزاده غریب شیراز، میراث ارزشمند نهضت کاشی‌نگاران گمنام شیرازی»، «چلچراغی در تاریکی: یادمان استاد علی اکبر صنعتی، نقاش و مجسمه‌ساز»، «نقاشی خیالی‌ساز مردم کوچه و بازار: سوته‌دلان نقاش»، «نقاشی پشت شیشه»، «مینا و پلنگ»، «مارجان»، «محراب گچبری نفیس مسجد اولجایتو در جامع عتیق اصفهان»، «شور عشق: مروری بر آثار سید علی‌اکبر صنعتی پیکره‌ساز و نقاش شوریده» و «جهانی هنر در سقف: سقف تالار آیینه عمارت نارنجستان شیراز» نام برد.

همه تلاش‌ها و فعالیت‌های شما در حوزه پاسداشت هنرهای سنتی ایرانی به صورت مکتوب بوده است. کتاب چقدر می‌تواند در مانایی این هنرها کمک کند؟

*در عرصه هنر دو دیدگاه وجود دارد؛ هنرهای رسمی و شناخته شده که در هر سرزمین و هر کشوری مورد تحقیق محققان هر سرزمین قرار می‌گیرد. دسته دوم هنرهایی هستند که با زندگی مردم عجین بوده است که من در دانشنامه‌ای که تا این لحظه آن را تدوین کرده‌ام به این هنرهای سنتی ایران پرداخته‌ام و اسمش را گذاشته‌ام «هنرهای مردمی ایران». یعنی هنرهایی که به خانه‌های پدری و بناهای عمومی می‌آید؛ چه در عرصه معماری و چه در زندگی روزمره ما. 

کاری که من به بضاعت خودم انجام دادم این بود که نخستین بار وارد عرصه‌ای شدم با عنوان تحقیق درباره هنرهایی که زمانی در تاروپود زندگی روزمره ما عجین شده بود و پس از نیمه دوم قرن 14 با توجه به تمایل مردم به زندگی فرنگی، جامعه از این هنرها فاصله گرفت و این هنرها بتدریج منزوی شدند.

من در مجموعه «دانشنامه هنرهای مردمی ایران» به همه وجوه هنرهایی که در آذین معماری سنتی خانه‌های ایرانی وجود داشت، پرداخته‌ام؛ هنرهایی مانند معماری سنتی، پارچه‌های قلمکار، پوشش، اسباب و لوازم زندگی، آذین‌ها و نقاشی‌ها، گچبری، آیینه‌کاری، نقاشی روی کاشی، نقاشی پشت شیشه، نقاشی بر چوب ، نقش‌آفرینی بر سنگ، نقاشی قهوه خانه‌ای و همه این تألیفات به تعداد 85 عنوان رسید که چهل و اندی از این تعداد مربوط به دانشنامه است. پس از انجام این تحقیقات نخستین بازتاب انتشار این آثار را در تغییر نوع نگاه دانشجویان دانشکده‌های هنر دیدم که این دانشجویان رساله‌هایشان را پیرامون هنرهای فراموش شده ایرانی نوشتند. البته من انتظار ندارم با این کتاب‌ها جامعه به عقب برگردد و مانند گذشته پرده قلمکار استفاده کنیم، اما کسب هویت و نشان دادن تاریخچه این هویت به نسل امروز برایم اهمیت داشت. جوان هنرمند امروز باید بداند در روزگاری هنرمندان مردم در فروتنی و گمنامی هنر می‌آفریده‌اند و هر خانه پدری مانند موزه‌ای بود که با استفاده از این هنرها ارزش هنر و هنرمندان را حفظ می‌کرده است. خوشبختانه این مسئله  تا حد زیادی با انتشار این کتاب‌ها محقق شد و آشنایی نسل امروز با هنر سنتی فراموش شده ایرانیِ دیروز به وجود آمد.

چطور به جمع‌آوری مستندات درباره یک هنر می‌پردازید؟

*بدون تحقیق میدانی جمع‌آوری مستندات امکان ندارد. در هر شهر، وارثان و نایبان هنری هستند که تاریخ هنرهای فراموش شده شهرشان را بگویند. بنابراین جز با مدد از مردم و خاطرات آن‌ها ما نمی توانیم آخرین نشانه‌ها را ثبت و ضبط کنیم. ورود به محله‌های قدیمی و استفاده از خاطره‌ها و گفت‌وگوهایی که انجام می‌شود می‌تواند دستمایه تدارک یک تألیف دلخواه و ادای دینی شایسته باشد. 

تدوین دانشنامه هنرهای مردمی ایران را به تنهایی انجام می‌دهید یا تیم مشخصی برای تألیف آن وجود دارد؟

*معمولاً این نوع تحقیقات از نظر نوشتاری احتیاج به دستیار ندارد و من به تنهایی کار مصاحبه، تدوین، پژوهش و تألیف را انجام می‌دهم. البته پس از نوشتن، کتاب توسط ویراستار، ادیتور و مصحح بازخوانی و پیرایش می‌شود، اما تفکر پیاده کردن تحقیقات و تألیف اثر بر عهده خودم است و به شخصه این کار را انجام می‌دهم.

هنرها چگونه انتخاب می‌شوند، چون بسیاری از آن‌ها از بین رفته‌اند؟

*بله، این پرسش بسیار اهمیت دارد. ورود به یک خانه قدیمی پدری شاخه‌های تحقیق را مشخص می‌کند. مثلاً نقش‌آفرینی‌هایی بر سنگ، نقاشی بر درهای چوبی، گچبری‌ها و آیینه‌کاری‌ها هنرهای غیرمنقولی هستند که وجود دارند و من آن‌ها را پیگیری می‌کنم و به دنبال جمع کردن تاریخچه و مستنداتش شهر به شهر می‌روم  و پای حرف هنرمندان می‌نشینم، اما بخشی از تحقیقات هم شامل هنرهایی می‌شود که به سلیقه، ضرورت و به تشخیص خود ما می‌تواند در ردیف این دانشنامه قرار بگیرد؛ مثلاً قالی ایرانی که به اعتقاد من گران‌ترین نوع هنر و بهترین نوع خلاقیت ایرانی روی قالیچه ایرانی خودش را نشان داده و شناخت تاریخچه این هنر نیاز به تأمل و تحقیق بسیار دارد؛ به همین دلیل اساتید آشنا و گمنام را همزمان مورد نظر قرار می‌دهم و با آن‌ها کار می‌کنم. اما به طور کلی باید گفت همیشه سوژه به طرف من می‌آید و در کل ویژگی تاریخ هنرهای مردمی این است که یادگارها ما را به ادای دین دعوت می‌کنند.

در تدوین دانشنامه تأکید شما بر هنر ایرانی و معرفی هنر گمنام و فراموش شده ایرانی است یا هنرمندان ایرانی؟

*این دو به یک اندازه اهمیت دارند و جدا از یکدیگر نیستند. نقاش خیالی‌ساز (قهوه‌خانه‌ای) هم خودش گمنام است و هم اثرش. هنر و هنرمند توأمان به دست فراموشی سپرده می‌شود و در حقیقت این گمنامی هم شامل هنرمند است و هم هنر. وقتی حجاران را معرفی می‌کنیم، نخستین چیزی که از بین رفته خود سنگ و نفس معماری ایران است. این‌ها آذین‌های معماری ایران هستند که هر دو به یک اندازه اهمیت دارند و هر دو سزاوار تحسین هستند.

علت علاقه شما به زنده کردن هنرهای سنتی ایرانی و نوشتن این دانشنامه چه بود؟

*اول بگویم ناشران این عنوان‌ها همگی دولتی هستند، چون کتاب‌ها نفیس است و کمتر ناشر خصوصی در شرایط بحران کاغذ به سمت انتشار این آثار می‌رود. انتشار این کتاب‌ها سبب می‌شود این هنرهای فراموش شده آرام آرام هویت جدیدی پیدا کنند و این آشنایی کشش ایجاد می‌کند. وقتی حروفچین می‌خواست کتاب نقاشی پشت شیشه را تایپ کند، او می‌نوشت: «روی شیشه» و من می‌گفتم: بنویس، پشت شیشه! یعنی آن قدر این هنر غریب بود که حروفچین فکر می‌کرد «نقاشی پشت شیشه» اشتباه نوشتاری است. اما در علاقه‌مند شدن به این هنرها مدیون پدرم هستم؛ زنده‌یاد استاد علی‌اصغر سیف که معلم من بودند و جدا از مقام پدری مقتدای من هم بودند و از کودکی هنر، تحقیقات و پژوهش‌های او سبب علاقه‌مندی من به پژوهش در هنرهای سنتی ایران و غور و تأمل در آن شد.

از میان کتاب‌هایی که منتشر شد کدام کتاب و تحقیق در خصوص کدام هنر سبب شد به ادامه کار مصمم شوید و انتشار آن انگیزه‌ای برای ادامه کار شد؟

 *تقریباً همه عناوین دانشنامه به چاپ‌های متعدد رسیده و مورد اقبال قرار گرفته است، اما بی‌تردید شروع تحقیق من با موضوع نقاشی قهوه‌خانه زنگ بیدارباشی برای من بود تا به سراغ سایر هنرها برویم. انتشار این کتاب برکات و ثمرات بسیاری داشت که همین من را به ادامه کار مصمم می‌کرد.

در دانشکده‌های هنر بیش از 50 دانشجو تحقیقاتشان را با موضوع نقاشی قهوه‌خانه ای ارائه دادند و نقاشی قهوه‌خانه امروز دوباره مورد توجه قرار گرفت. افسوس که خالقان این هنر از دنیا رفته‌اند و من همه این توفیقات را نتیجه انتشار آن کتاب‌ها می‌دانم. به دلیل همین توجه و استقبال پس از کتاب نقاشی قهوه‌خانه، کتاب «سوته‌دلان نقاش» را نوشتم که به زندگی نقاشان قهوه‌خانه می‌پردازد.

چرا هنری مثل نقاشی قهوه‌خانه‌ای از بین رفت؟ 

*مهم‌ترین علت، تغییر سبک زندگی مردم بود. بافت قدیمی شهرها و کوچه‌های تنگاتنگ سبب می‌شد مردم غروب‌ها به قهوه‌خانه‌ها بروند و خستگی از تن به در کنند. حضور مداحان و نقالان اوقات خوشی را برای آن‌ها رقم می‌زد، اما در سبک جدید زندگی تلویزیون جایگزین نقالان شد؛ شهرها بزرگ شد و رستوران و کافه جای قهوه‌خانه‌ها را گرفت.

در قهوه‌خانه نقال از رستم حرف می‌زد و نقاش هم نقاشی می‌کرد، به این صورت شرایط اجتماعی برای حضور نقاش قهوه‌خانه‌ای مهیا بود و مردم هم طالب این پرده‌ها و این خوانش‌ها بودند، اما امروزه فناوری جدید و ارتباط‌های وسیع بر این هنرها سایه انداخته است، اما من همچنان امیدوارم در آینده‌ای نزدیک نقاشی قهوه‌خانه ای تبدیل به مکتب ماندگاری شود. 

مجلدها و عناوین این دانشنامه تا چه زمان ادامه می‌یابد؟ 

*من روزی 14 ساعت کار می‌کنم و از آنجا که هنر ایرانی بی‌نهایت است تا زمانی که قلم از دستم نیفتد، به پژوهش درباره هنرهای سنتی ایرانی ادامه خواهم داد.

اینه انتیک

آینه آنتیک چیست؟

مقدمه

از دیرباز وسایل و اشیای آنتیک و قدیمی همواره مورد توجه انسان بوده است. شاید شما هم این روز ها تعریف آینه های آنتیک و پتینه را خیلی شنیده اید و حتی ممکن است تصمیم به استفاده از آن در دکوراسیون منزل خود دارید. پس با ما همراه باشید تا با طرح ها و رنگ های متنوع آن آشنا شوید.

آینه های آنتیک

آینه آنتیک

همان طور که می دانید آینه های قدیمی هر کدام در اثر تاثیرات آب و هوایی دچار تغییر رنگ و شفافیت خاصی می شدند. برخی کبود، برخی حالتی از زنگ زدگی و … می شدند و اگر کسی در خانه یکی از این آینه ها را از گذشتگان به یادگار داشت مایه حیرت ما می شد. امروزه شرکت های متخصص با روش های خاصی این آینه ها را می سازند و شما نیز می توانید یکی از این آینه ها را در خانه تان داشته باشید.

آینه آنتیک

آینه آنتیک متناسب با رنگ دکور شما

تنوع رنگ در ساخت آینه های آنتیک بگونه ای است که می توانید هر رنگی را که به دیزاین منزل تان می آید انتخاب و نصب کنید. اگر به آینه های موجود در تصاویر زیر نگاه کنید متوجه خواهید شد که منظور من از تنوع رنگ در آینه های آنتیک چیست.

آینه های آنتیک

تنوع اشکال هندسی در آینه های آنتیک

شما می توانید هر شکل هندسی در هر اندازه ای که دوست داشتید و یا متناسب با دکور شما بود را انتخاب کنید. در ساخت آینه آنتیک محدودیتی در این مورد وجود ندارد.

 

پیاده کردن طرح های گوناگون بر روی آینه آنتیک

طرح های مختلفی را می توان بر روی آینه های آنتیک ایجاد کرد. این به سلیقه شما بستگی دارد. ممکن است دوست داشته باشید آینه شما طرح گنگ و شبیه به زنگ زدگی داشته باشد و یا طرحی از گل و بوته و حتی صورت انسان و ….

طرح های دلخواه شما می تواند در هر رنگی باشد. با مقایسه تصویر بالا و تصویر پایین می توانید به مفهوم این جمله پی ببرید.

حتی می توانید آینه آنتیک مورد نظر خود را در اشکال هندسی گوناگون در طرح و رنگ های مختلط سفارش دهید و دکور بی نظیری برای منزل بوجود بیاورید.

آینه های آنتیک

قاب آینه آنتیک

قاب مورد استفاده برای این آینه ها می تواند از هر جنس و طرحی باشد. می توانید از قاب هایی با طرح های قدیمی فلزی استفاده کنید. یا از قاب های چوبی استفاده کنید. حتی می توانید در گچ بری های خانه این آینه ها را در دل گچ جای بدهید تا حس نوستالژیک بیشتری را به فضای خانه تان ببخشد.

یک ایده و پیشنهاد جالب برای تان دارم. اگر در انباری خانه تابلویی با قاب چوبی دارید که تابلوی آن خراب شده است به جای آن آینه آنتیک نصب کنید. این آینه تابلو و دکوری زیبا و منحصر به فرد برایتان خواهد شد.

می توانید این آینه ها را مانند قدیم با طناب آویزان کنید تا حس آنتیک بودن آن را دو برابر کند.

حتی اگر قسمتی از دیوار خانه، رستوران، هتل و … خراب شده است به جای تعمیر آن می توانید با نصب آینه آنتیک حس خانه های قدیمی را در آنجا زنده کنید.

آینه آنتیک برای حمام و دستشویی

سرویس بهداشتی بدون آینه ارزش چندان زیادی ندارد. اولین جایی که هنگام دیزاین خانه با آینه به ذهن انسان می رسد دستشویی و حمام است. شما می توانید در این مکان ها هم از آینه آنتیک استفاده کنید تا ضمن استفاده از دیگر مزایای آینه از دکور زیبای آن بهره ببرید.

همان طور که در تصاویر نیز می بینید با استفاده از مزیت تنوع رنگ آینه آنتیک، می توانید دیزاین های متفاوتی برای این مکان ها بوجود بیاورید.

حتی می توانید مانند تصویر زیر شیشه کمد وسایل در ورودی حمام و یا دستشویی را نیز آینه آنتیک کنید.

آینه آنتیک

آینه آنتیک برای آشپزخانه

در هر جایی از آشپزخانه مثلا به جای کاشی های پشت اجاق گاز، شیشه های کابینت، دکور آشپزخانه و جاهای دیگری که در ذهن شما است از آینه های آنتیک استفاده کنید. بهتر است بدانید با نصب آیننه آنتیک به جای شیشه کابینت ها هم می توانید دکور زیبایی داشته باشید و هم از دیده شدن وسایل داخل کابینت ها جلوگیری کنید.

آینه های آنتیک

 

از دیگر مکان هایی از خانه که می توانید با آینه آنتیک آنجا را منحصر به فرد کنید اتاق غذاخوری است.

قسمت بالایی و یا اطراف شومینه نیز می تواند گزینه خوبی باشد

کهنه کاری اینه

آموزش کهنه کاری آینه

 7,341 0

در ادامه آموزشهای تکنیکهای خاص هنری , این بار آموزش کهنه کاری آینه را در نظر گرفته ایم . آینه های کهنه کاری یکی از متریالهایی است که می تواند فضای داخلی ساختمان را بسیار زیبا و متفاوت کند .

این تکنیک در ایران توسط افراد معدودی انجام می شود و متاسفانه این هنرمندان علاقه چندانی به بازگو کردن مراحل ساخت و تکنیک این کار ندارند درحالیکه این هنر زیبا و ساده می تواند مورد استفاده بسیاری از علاقمندان به آینه های آنتیک قرار گیرد .
شروع کار با یک تکه آینه ساده آغاز می شود . این آینه می تواند ساده و یا رنگی باشد که انتخاب رنگ آن با توجه به علاقه و سلیقه شماست .
ابتدا باید رنگ پشت آینه را از روی آن برداریم تا به جیوه پشت آینه دسترسی پیدا کنیم . برای این کار از ماده رنگ بر استفاده می کنیم . پس از آنکه این ماده ژل مانند را پشت آینه می کشیم , رنگ به آسانی شروع به بلند شدن می کند .

به آرامی و توسط کاردک رنگ را بر می داریم و با آب پشت آینه را شستشو می دهیم . حالا ما به جیوه دسترسی داریم و می توانیم عملیات کهنه کاری را روی آن انجام دهیم . این کار را با انواع اسید بر روی شیشه انجام می دهیم . اسید را با آبپاش یا قلمو و یا هر روشی که به طرح مد نظر شما نزدیک تر است بر سطح جیوه می پاشیم . جیوه به آرامی شروع به حل شدن می کند و شما می توانید انواع طرحها را روی آن پیاده کنید . در هنگام استفاده از اسید حتما از ماسک و دستکش استفاده کنید .

پس از حل شدن جیوه آن را با آب به خوبی بشویید . اگر می خواهید آینه شما از پشت رنگ نیز داشته باشد می توانید از رنگ مورد نظرتان در این قسمت استفاده کنید .

 پس از اجرای رنگهای مورد نظر و خشک شدن آنها با استفاده از رنگ روغن پشت آینه را مجددا رنگ کنید تا جیوه پوشانده شود و دیگر در معرض هوا قرار نگیرد .
حالا می توانید با استفاده از آینه های آنتیک ساخت خودتان هر فضایی را دکور کنید .

آینه های آنتیک را در دکور فضاهای مختلفی مانند اتاق نشیمن , لابی , حمام و … می توان استفاده کرد تا به زیبایی دکوراسیون داخلی خود بیافزاییم

ویترای

نقاشی روی شیشه

Step by step tutorial stained glass

تاریخچه ی ویترای

تزئین ظروف شیشه ای با رنگ و نقاشی هنری است که قرن ها در میان ملل مختلف محبوبیت داشته است و آثار متعدد و متنوعی از این هنر را می توان در موزه های نقاط مختلف جهان یافت. گذشته از ظروف شیشه ای شکیل با نقاشی های حرفه ای و یا کنده کاری های پیچیده و ظریف که از گذشته های دور تا حال توسط هنرمندان چیره دست در این رشته آفریده شده گاه ایجاد طرح ها و حتی خطوط ساده رنگی نیز می توانند ظروف شیشه ای بسیار ساده را به ظروفی زیبا و چشمگیر تبدیل کنند.

 

تاریخچه:

نقاشی پشت شیشه از هنرهای بسیار قدیمی اروپاست و اولین نمونه‌ی کشف شده‌ی آن در منطقه آپولیا (Apulia) در جنوب ایتالیای امروزی به دوران هلنی در اواخر قرن سوم میلادی است. در کاوش‌های بعدی تعدادی مدالیون با نقاشی پشت شیشه در کاتاکومب ها (دخمه های اجساد) در ایتالیا پیدا شده که متعلق به قرن سوم و چهارم بعد از میلاد است.

هنر شیشه‌گری ساسانی تاثیر زیادی بر ساخته های هنرمندان داشته و آثار گرانبهایی از این دست در موزه های جهان وجود دارد. هجوم قبائل وحشی در طول قرن های چهارم و پنجم میلادی به روم سبب شد تا دوران عظمت امپراطوری و شکوه فرهنگی آن رو به زوال گذارد و این امر سبب مهاجرت اقوام ژرمن به مناطق دیگر روم ،از جمله آلمان، فرانسه، بریتانیا و اسپانیای امروز شد. لیکن امپراطوری روم شرقی تحت نام بیزانس تا سقوط قسطنطنیه در سال 1453 م. مرکز رومی و یونانی باقی ماند.

روش چسباندن ورقه های نازک فلزی(فویل) نقاشی شده به پشت شیشه، در اروپا و در قرون 13-12 میلادی متداول شد و یکی از زیباترین نقاشیها نقاشی پشت شیشه نماز خانه سنت استفان در کلیسای وست مینستر لندن است که متاسفانه بسیاری از این پنجره ها تخریب شد. دوران باشکوه شیشه سازی در اروپا قرن پانزدهم میلادی است که تقاضای زیادی برای ساخت اشیای تزئینی وجود داشت و شهر ونیز در این هنر سر آمد تمام اروپا و حوزه‌ی شرقی دریای مدیترانه شد و همچنین به سبب به وجود آمدن شبکه‌ی تجاری وسیع در این زمان بین این شهر و بازار های خاور نزدیک به کشورهای حوزه‌ی دریای سیاه و اروپای غربی شد و نمونه های زیبای شیشه‌ی ونیز به سراسر دنیا صادر شد.

 

اختراع دستگاه چاپ در سال 1450 م توسط گوتنبرگ آلمانی استفاده از طرح های چاپی در نقاشی پشت شیشه را برای هنرمندان آلمانی و دیگر نقاط اروپا پدید آورد. بتدریج این شیوه نقاشی به صورت مستقل برای تهیه تابلوهای مذهبی نیز به کار گرفته شد. هزاران کلیسا و نمازخانه آلمان اطریش، رومانی ، چکسلواکی ، اسپانیا ، پرتقال و ایتالیا همیشه خواهان مقدار زیادی نقاشی پشت شیشه بودند . بزرگترین هنرمندان سال های1600م در اروپا "هانس جاکوب اسپرونگلی" و "کرستیوف مورد" بودند که کارهایشان را امضا کردند. در سال های بعد نقاشی پشت شیشه رنگین تر شد و تحت تاثیر باروک و روکوکو قرار گرفت و از آئینه برای دورگیری نقاشی ها استفاده می کردند و فاصله بین آینه و شیشه را با نوارهای قلع فشرده پر می کردند. درقرن17 م این هنر به کشور فرانسه برده شد و مورد توجه قرار گرفت. این هنر را در فرانسه Fixes sous verre یا تثبیت شده روی شیشه می نامیدند. و چون این اشیای تزئینی را در پاریس یک فروشنده آثار هنری به نام "ژان باپتسیت گلومی" به فروش می رساند به شیشه به سبک گلومی معرفی گشت .

در سال 1800 م که در انگلستان سبک ریجنسی(Regency) متداول بود. ساخت آینه های چهار گوش که حاشیه آنها با شیشه های نقاشی شده تزئین می شد رواج یافت . بعدها نمونه هایی از نقاشی پشت شیشه به آمریکا برده شد و آنان سمبل های ملی خود مثل عقاب و خوشه گندم را بر پشت شیشه اجرا کردند.

پس از وقوع انقلاب کبیر فرانسه در سال 1789 م و جنگهای ناپلئون بناپارت در اروپا صادرات نقاشی پشت شیشه دچار رکود شد. در قرن 19 م سفارشاتی از بازارهای آمریکا برای ساخت این آثار به اروپا می رسید و امروزه هم هنرمندانی در سراسر جهان به این هنر می پردازند . لیکن نقاشی پشت شیشه هرگز به محبوبیت قبل از قرن 19 م نرسیده و دوران شکوه و اعتلای آن به تدریج رو به افول است.

ورود ويتراي به ایران

تاریخ دقیق ورود این نوع نقاشی به ایران هنوز مشخص شده نیست، لیکن به احتمال زیاد نقاشی پشت شیشه از کشور آلمان وارد ایران شده است. روایات پذیرفتنی حاکی از آن است که این شیوه نقاشی از طریق بندر ونیز به سراسر دنیا صادرشده و از این طریق به بنادر جنوبی ایران رسیده و مورد توجه مردم قرار گرفته است.
این شیوه نقاشی بر پشت شیشه تخت اجرا می شود. در زمان صفویه این نوع شیشه در اصفهان و در شیراز تهیه می شده است. لیکن به دلیل فقدان نمونه های نقاشی پشت شیشه دوره صفوی تاکید بر تولید این نوع نقاشی در آن دوران میسر نیست.
در قرن دهم هجری (16م) با تاسیس سلسله صفوی دوران طلایی هنر ایران آغاز شد . لیکن از آن دوران آثار چندانی در دست نیست. پس از صفویه و در دوران افشاریه ترقی خاصی در هنرها مشاهده نمی شود.
با تاسیس سلسله زندیه و آغاز حکومت کریم خان زند بنیان گذاری کارگاه های بزرگ صنعتی از قبیل کارگاه های شیشه گری شیراز بنا نهاده شد ،محصول شیشه این کارخانه کاملا سفید نبود لیکن هنرمندان این دوره در تهیه شیشه های رنگی متبحر بودند. ظروف شیشه ای به رنگ آبی تند ،سبز تیره، زرد و خرمایی ساخته می شد و با ظرافت تزئین می گردید.
دوران افول سیاسی ایران در زمان قاجار، سبب شد که ایرانی برای احیای صنعت کشور و ایجاد کارگاه های مختلف و آموختن بلور سازی به مسکو و سن پترزبورگ بروند. و قائم مقام فراهانی و امیر کبیر نقش بسیاری در تاسیس کارخانه های جدید داشتند.
یکی از محصولات این کارخانه ها در اصفهان، تهران و قم ساخت شیشه های تخت بود که برای نقاشی ويتراي استفاده می شد. روش ساخت شیشه های تخت، سنتی و با دست و دارای کیفیت مطلوب نبوده است. تا آنکه در سال 1318 ه.ش در زمان پهلوی اول سلطنت شیشه های تخت با روش کششی در کارخانه شیشه ایران آغاز شد. نقاشی پشت شیشه در دوران زندیه به شهرهای جنوبی ایران رسیده و با مکتب گل و مرغ خانه های اعیانی را تزئین می نموده است و آنها را درگچ سقف ها و دیوارها همراه با قطعات آینه به کار می بردند.
از نقاشان به نام پشت شیشه در آن دروه آقا صادق شیرازی شاگرد علی اشرف نقاش معروف قرن 12 ه بوده است .با شروع دوره فتحعلیشاه شیوه نقاشی صورت یا شبیه کشی بین نقاشان درباری و شبیه کش رواج می یابد و در این دوره نقاشی پشت شیشه به شکل مستقل اجرا می شود.
به طور کلی در دوران قاجار این هنر بین مردم محبوبیت یافته و نقاشان زیادی به این هنر پرداختند .

 

نقاشی پشت شیشه را از نظر مضمون و محتوا به دو دسته میتوان تقسیم کرد:
1- نقاشی های مذهبی که شامل خط، خط نقاشی و شمایل نگاری است.
2- نقاشی های تزئینی مرکب از گل و مرغ، تصویر نگاری و دورنما است.

علاوه بر موارد بالا نقاشیهای پشت شیشه با محتوای تقلیدی از نقاشی های خیالی سازی(قهوه خانه ای) را هم باید نام برد که تاریخ پیدایش آنها به حدود دهه چهل ه .ش باز می گردد و تا به امروزادامه دارد. در برخی از تابلو های نقاشی پشت شیشه از موارد ومصالحی به غیر از رنگ برای تزئین استفاده شده است مانند نخ ابریشم، که برای لباس اولیاء و ضحیه بانوان اهل بیت مورد استفاده قرار گرفته است.
استفاده از کاغذ های براق طلایی و نقره ای که لفاف شکلاتهای سوغات فرنگ بوده اند در نقاشی پشت شیشه ایرانی به سالها پیش از رواج کلاژ توسط پیکاسو(1912 م ) باز می گردد.
برای حفظ نقاشی از آسیب حشرات اغلب پشت تابلو را با یک ورقه جلی و یا کاغذ تنباکو پوشانده این جلی ها در ایران نایاب بوده و نقاشان آنها را از فروشندگان خرما تهیه می کردند.
نقاشی پشت شیشه در گذر ایام از انحصار نقش گل و مرغ بیرون می آید و هنرمندان به خلق آثاری همانند چشم نور از پل رودخانه و نمای بیرونی بناهایی چون کلیساهای فرنگ پرداختند که عمده این آثار در اصفهان تولید می شده است .

گروه نقاشان پشت شیشه ایران

این گروه و وب سایت به معرفی اخرین اخبار نقاشی پشت شیشه ایران میپردازد .

http://naghashiposhtesheshe.ir/

نقاشی پشت شیشه چالشها

نقاشی پشت شیشه از جمله هنرهای دستی است که از دوره صفویه در ایران رونق پیدا کرد و در تزئینات داخلی بناها به کار گرفته شد، اما امروزه این هنر حال خوشی نداشته و گرد و غبار فراموشی روی آن را پوشانده است.

نقاشی پشت شیشه از جمله هنرهای قدیمی و با قدمت است که در کشورهای مختلف وجود دارد و پیدایش آن در ایران به دوره صفویه بازمی گردد، در برخی منابع ذکر شده که ایرانیان این هنر را از چینی ها و اروپاییان فراگرفتند و سپس به ان رنگ و بوی ایرانی بخشیدند.
از آنجا که قزوین در کنار شهرهایی چون تبریز و اصفهان یکی از سه پایتخت ایران در دوره صفویه بود، نقاشی پشت شیشه در این دوره در قزوین مورد توجه هنرمندان قرار گرفت و تا دوره قاجاریه به یکی از خواستگاه های این هنر در ایران تبدیل شد.
این هنر در اواخر قرن ۱۲ در گچبری ها و آینه کاری های منازل اعیانی نیز مورد استفاده قرار می گرفت.
موضوع بیشتر نقاشی های پشت شیشه نیز آئین های مذهبی و شمایل و تصاویری از ائمه اطهار (ع) و همچنین گل و مرغ و پرتره افراد است که همچنان نیز این سبک در بین هنرمندان این رشته ادامه دارد.
هنرمندان این رشته ابتدا طرحی را خلق و آن را روی سطح شیشه رسم می کردند و سپس به رنگ آمیزی آنها اقدام می کردند.
هنرمندان امروزی این رشته برای خلق آثار خود از رنگ روغن و شیشه تخت بهره می گیرند و با توجه به اینکه دیگر از تزوینات داخلی منازل به سبک و سیاق دوره های تاریخی صفوی و قاجار در بناها خبری نیست بیشتر به تولید محصولاتی چون قاب عکس و در آینه و سینی اشتغال دارند.
در حال حاضر نقاشی پشت شیشه هنری رو به افول گذاشته محسوب می شود که دیگر رونق سابق خود را ندارد حتی در قزوین، شهری که یکی از خواستگاه های این هنر دستی است و به همین دلیل نیز اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری این استان تلاش های خود را برای احیای این رشته آغاز کرده است.

نقاشی پشت شیشه و مشکل جذب هنرجو
حمیده اذان گو هنرمند قزوینی و عضو انجمن نقاشان پشت شیشه ایران به خبرنگار ایرنا با بیان اینکه متاسفانه نفس های این هنر امروز به شماره افتاده است،گفت: به دلیل ذهن خلاق، ظرافت و دقت بسیار بالایی که در این هنر نیاز است اما درآمد و خروجی مناسبی به دنبال ندارد جذب هنر جو در آن سخت است.
این هنرمند ادامه داد: تعداد فعالان این رشته در قزوین از انگشتان یک دست هم کمتر است و افرادی که سبک ایرانی (آنچه ریشه در دوره صفوی دارد) نیز معدود هستند و بیشتر به سبک غربی فعالیت می کنند.
وی با بیان اینکه نقاشی پشت شیشه هنری رو به فراموشی است که می توان آنرا در برخی ابنیه های تاریخی در شهرهای مختلف از جمله قزوین دید،افزود: به دلیل تخریب خانه های تاریخی و از آنجا که این هنر روی شیشه بوده و آسیب پذیر بوده اکنون آثار قدیمی کمی از این هنر به یادگار باقی مانده است.
اذان گو به کم رمق شدن این هنر در دهه های گذشته اشاره کرد و گفت: در حال حاضر این هنر کاربرد چندانی ندارد چرا که ساخت و ساز خانه ها با مصالح جدید و سبک مدرن است و در ساخت خانه ها خبری از تزیینات قدیمی و نقاشی روی آینه و شیشه خبری نیست.
وی با بیان اینکه به دلیل درآمد کم، وقت گیر بودن و ظرافت و دقت بسیار بالایی که این هنر دستی می طلبد معمولا افراد کمی به سراغ آن می آیند،افزود از ۲۰ علاقه مند و متقاضی یادگیری این هنر پس از برگزاری کارگاه زنده، ۶ نفر در دوره آموزشی آن شرکت کردند که از این تعداد نیز تنها ۲ نفر آن هم نه چندان جدی پیگیر این رشته هستند و بعید است که به کار ادامه دهند.

بازاریابی و فروش، مشکل اصلی هنرمندان نقاشی پشت شیشه
این هنرمند، فروش و بازاریابی را از مشکلات اصلی هنرمندان رشته نقاشی پشت شیشه عنوان کرد و گفت: معمولا از این رشته در بین رشته های صنایع دستی حمایت چندانی صورت نمی گیرد، چرا که بازار فروش آن نسبت به سایر محصولات کم تر بوده و  هزینه های تمام شده آن بالاتر است، ضمن آنکه باید وقت بیشتری نیز صرف خلق آثار این رشته کرد.
اذان گو که یکی از محصولات هنری وی در قالب نقاشی پشت شیشه موفق به دریافت نشان ملی مرغوبیت نیز شده گفت: نقاشی پشت شیشه هنری ترکیبی است که کار را به جهت فنی و طراحی و ظرافت های خای که می طلبد برای هنرمندان مشکل کرده و در کنار آن وقت گیر بودن و هزینه بر بودن و بازار فروش کم باعث شده تا معمولا افرادی که به آن ورود می کنند خیلی زود عطایش را به لقایش ببخشند.
این هنرمند قزوینی که سبک نقاشی او گل مرغ است گفت: گاها ایجاد و خلق یک اثر هنری در رشته نقاشی پشت شیشه مانند یک قاب آینه به بیش از یک ماه زمان نیاز دارد و هنرمندان این رشته باید صبر و دقت بالا داشته باشند که از حوصله خیلی از هنرجویان خارج است.
وی که بیش از ۱۰ سال است که در این هنر دستی فعالیت دارد،گفت: شغل اصلی من تدریس در دانشگاه است و نمی توان این هنر را به دلیل درآمد اندکش به عنوان یک حرفه اول انتخاب کرد.

هنرمندان نقاشی پشت شیشه بی انگیزه برای ادامه راه
اذان گو که پس از ۱۰ سال حالا انگیزه خود را نیز برای ادامه فعالیت در رشته نقاشی پشت شیشه از دست داده است و معتقد است بیشتر همکاران او نیز دارای چنین وضعیتی هستند،گفت: به دلیل مشکلاتی چون بازاریابی و فروش محصولات در حال حاضر کمتر رغبت به تولید محصول دارم مگر آنکه یک مشتری سفارش خاصی بدهد وگرنه دل و دماغ آنچنانی برای ادامه فعالیت در این رشته را ندارم.
این هنرمند با انتقاد از کم توجهی مسئولان نسبت به صنایع دستی و هنرمندان این عرصه، گفت: چندی پیش پیشنهاد برگزاری نمایشگاه انفرادی نقاشی پشت شیشه در تهران به من داده شد اما از آنجا که به تنهایی از پس هزینه های مربوط به آن از جمله مواد اولیه برنمی آمدم، آنرا را رد کردم.
وی با بیان اینکه کمترین صنایع دستی مربوط به نقاشی پشت شیشه که بتوان آنرا در بازار عرضه کرد بیش از ۱۰۰ هزار تومان برای هنرمند خرج دارد، اضافه کرد: از آنجا که هنر ما اصیل است نمی توانیم از هر موادی برای کارهایمان استفاده کنیم مثلا باید برای ساخت یک محصول قاب یا در آینه باید حتما چوب راش تهیه کنیم که هزینه های کار را بالا می برد و از سو در چنین شرایط اقتصادی، وضعیت بازار و فروش محصول را سخت می کند
نقاشی پشت شیشه باید به یک رشته دانشگاهی تبدیل شود
اذان گو همچنین گفت: باید برای جلوگیری از انقراض هنرهای اصیل و قدیمی از جمله نقاشی پشت شیشه برنامه ای منسجم و مدون برای حفظ آنها وجود داشته باشد که متاسفانه چنین چیزی را شاهد نیستیم.
این هنرمند در ادامه پیشنهاد داد برای حفظ و احیای این هنر دستی پرقدمت آنرا به عنوان رشته ای دانشگاهی برای دانشجویان صنایع دستی و هنر تهیه و تدوین کرد.
وی در پایان گفت: البته متاسفانه در دانشگاه های قزوین رشته هایی هنری جایگاه خاصی ندارند و در ۲ دانشگاه بزرگ استان (دانشگاه های بین المللی امام خمینی (ره) و آزاد اسلامی) این رشته ها وجود ندارند در صورتی که قزوین به عنوان شهری تاریخی و با غنای فرهنگی بالا به چنین رشته هایی نیاز دارد.

احیای نقاشی پشت شیشه در دستور کار اداره کل میراث فرهنگی قزوین
میثم حصاری معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قزوین گفت: نقاشی پشت شیشه از هنرهای دستی مربوط به دوران صفویه و همچنین قاجاریه به شمار می رود.
وی در خصوص کاربرد این هنر گفت: در تزئینات خانه های قدیمی از این هنر استفاده می شد که نمونه بارز آن را می توان در بنای تاریخی حسینیه امینی ها مشاهده کرد.
حصاری افزود: هنر نقاشی پشت شیشه را برخی با نقاشی روی شیشه که خارجی است و از دیگر کشورها به ایران وارد شده اشتباه می گیرند در صورتی که این ۲ اگر چه به جهاتی مشابه اند اما تفاوت هایی نیز در تکنیک و شیوه ساخت دارند که آنها را یکدیگر متمایز کرده است.
معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قزوین همچنین گفت: نقاشی پشت شیشه از هنرهای دستی رو به فراموشی است که احیای آن در دستور کار اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قرار گرفته است.
وی با بیان اینکه تعداد هنرمندان شاغل در این رشته  در دهه های اخیر رو به کاهش گذاشته است،اظهار داشت: در حال حاضر تعداد افرادی که در این رشته در قزوین مشغول به فعالیت هستند کمتر از ۱۰ نفر است که از این میان نیز حدود ۲ تا ۳ استادکار به شیوه سنتی فعالیت می کنند.

صفویه، دوران طلایی نقاشی پشت شیشه 
این مسئول با بیان اینکه دوران صفویه دوران طلایی و رونق نقاشی پشت شیشه بوده است،افزود: این هنر در آزمان در تزئینات بناها به وفور استفاده می شد و در زمان زندیه و حتی قاجار نیز مورد توجه قرار داشت اما پس از آن کم کم رو به افول گذاشت.
وی با بیان اینکه استادکاران جدید این رشته برای فروش محصول و بازاریابی آن ابداعات جدیدی به کار گرفته اند،اظهار داشت: این افراد نقاشی پشت شیشه را از آنجا که دیگر خانه ای با سبک و سیاق قدیمی ساخته نمی شود تا تزئینات داشته باشد، بر روی محصولاتی مانند سینی و لیوان و قاب آینه اجرا می کنند که می تواند در منازل مورد استفاده قرار بگیرد و یا گردشگران آنرا به عنوان سوغات خریداری می کنند.
این مسئول حوزه صنایع دستی با بیان اینکه یک تفاوت نیز بین استادکاران جدید و قدیمی این رشته وجود دارد،گفت:استادان جدید بیشتر سبک گل مرغ و نقاشی رنگ و روغن کار می کنند اما در قدیم استفاده از الیاف ابریشم غیر از رنگ نیز مرسوم بوده و موضوعات نقاشی آنها ساده تر و بیشتر مربوط به آئین های مذهبی بوده است.
حصاری در ادامه با اشاره به برگزاری کارگاه زنده نقاشی روی شیشه برای جذب علاقه مندان به صنایع دستی در این رشته در سال جاری،گفت: با برگزاری این کارگاه چندین فرد علاقه مند به یادگیری این هنر دستی را جذب کردیم تا از این طریق بتوان این هنر را حفظ کنیم.
معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قزوین با اشاره به اینکه تربیت هنرجویان علاقه مندان به رشته های رو به فراموشی از جمله نقاشی پشت شیشه را در دستور کار خود قرا داده ایم، گفت: علاوه بر کارگاه یاد شده، یک دوره آموزشی نقاشی پشت شیشه نیز با حضور هفت هنرجو امسال برگزار شده است.

نقاشی پشت شیشه چالشها

نقاشی پشت شیشه از جمله هنرهای دستی است که از دوره صفویه در ایران رونق پیدا کرد و در تزئینات داخلی بناها به کار گرفته شد، اما امروزه این هنر حال خوشی نداشته و گرد و غبار فراموشی روی آن را پوشانده است.

نقاشی پشت شیشه از جمله هنرهای قدیمی و با قدمت است که در کشورهای مختلف وجود دارد و پیدایش آن در ایران به دوره صفویه بازمی گردد، در برخی منابع ذکر شده که ایرانیان این هنر را از چینی ها و اروپاییان فراگرفتند و سپس به ان رنگ و بوی ایرانی بخشیدند.
از آنجا که قزوین در کنار شهرهایی چون تبریز و اصفهان یکی از سه پایتخت ایران در دوره صفویه بود، نقاشی پشت شیشه در این دوره در قزوین مورد توجه هنرمندان قرار گرفت و تا دوره قاجاریه به یکی از خواستگاه های این هنر در ایران تبدیل شد.
این هنر در اواخر قرن ۱۲ در گچبری ها و آینه کاری های منازل اعیانی نیز مورد استفاده قرار می گرفت.
موضوع بیشتر نقاشی های پشت شیشه نیز آئین های مذهبی و شمایل و تصاویری از ائمه اطهار (ع) و همچنین گل و مرغ و پرتره افراد است که همچنان نیز این سبک در بین هنرمندان این رشته ادامه دارد.
هنرمندان این رشته ابتدا طرحی را خلق و آن را روی سطح شیشه رسم می کردند و سپس به رنگ آمیزی آنها اقدام می کردند.
هنرمندان امروزی این رشته برای خلق آثار خود از رنگ روغن و شیشه تخت بهره می گیرند و با توجه به اینکه دیگر از تزوینات داخلی منازل به سبک و سیاق دوره های تاریخی صفوی و قاجار در بناها خبری نیست بیشتر به تولید محصولاتی چون قاب عکس و در آینه و سینی اشتغال دارند.
در حال حاضر نقاشی پشت شیشه هنری رو به افول گذاشته محسوب می شود که دیگر رونق سابق خود را ندارد حتی در قزوین، شهری که یکی از خواستگاه های این هنر دستی است و به همین دلیل نیز اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری این استان تلاش های خود را برای احیای این رشته آغاز کرده است.

نقاشی پشت شیشه و مشکل جذب هنرجو
حمیده اذان گو هنرمند قزوینی و عضو انجمن نقاشان پشت شیشه ایران به خبرنگار ایرنا با بیان اینکه متاسفانه نفس های این هنر امروز به شماره افتاده است،گفت: به دلیل ذهن خلاق، ظرافت و دقت بسیار بالایی که در این هنر نیاز است اما درآمد و خروجی مناسبی به دنبال ندارد جذب هنر جو در آن سخت است.
این هنرمند ادامه داد: تعداد فعالان این رشته در قزوین از انگشتان یک دست هم کمتر است و افرادی که سبک ایرانی (آنچه ریشه در دوره صفوی دارد) نیز معدود هستند و بیشتر به سبک غربی فعالیت می کنند.
وی با بیان اینکه نقاشی پشت شیشه هنری رو به فراموشی است که می توان آنرا در برخی ابنیه های تاریخی در شهرهای مختلف از جمله قزوین دید،افزود: به دلیل تخریب خانه های تاریخی و از آنجا که این هنر روی شیشه بوده و آسیب پذیر بوده اکنون آثار قدیمی کمی از این هنر به یادگار باقی مانده است.
اذان گو به کم رمق شدن این هنر در دهه های گذشته اشاره کرد و گفت: در حال حاضر این هنر کاربرد چندانی ندارد چرا که ساخت و ساز خانه ها با مصالح جدید و سبک مدرن است و در ساخت خانه ها خبری از تزیینات قدیمی و نقاشی روی آینه و شیشه خبری نیست.
وی با بیان اینکه به دلیل درآمد کم، وقت گیر بودن و ظرافت و دقت بسیار بالایی که این هنر دستی می طلبد معمولا افراد کمی به سراغ آن می آیند،افزود از ۲۰ علاقه مند و متقاضی یادگیری این هنر پس از برگزاری کارگاه زنده، ۶ نفر در دوره آموزشی آن شرکت کردند که از این تعداد نیز تنها ۲ نفر آن هم نه چندان جدی پیگیر این رشته هستند و بعید است که به کار ادامه دهند.

بازاریابی و فروش، مشکل اصلی هنرمندان نقاشی پشت شیشه
این هنرمند، فروش و بازاریابی را از مشکلات اصلی هنرمندان رشته نقاشی پشت شیشه عنوان کرد و گفت: معمولا از این رشته در بین رشته های صنایع دستی حمایت چندانی صورت نمی گیرد، چرا که بازار فروش آن نسبت به سایر محصولات کم تر بوده و  هزینه های تمام شده آن بالاتر است، ضمن آنکه باید وقت بیشتری نیز صرف خلق آثار این رشته کرد.
اذان گو که یکی از محصولات هنری وی در قالب نقاشی پشت شیشه موفق به دریافت نشان ملی مرغوبیت نیز شده گفت: نقاشی پشت شیشه هنری ترکیبی است که کار را به جهت فنی و طراحی و ظرافت های خای که می طلبد برای هنرمندان مشکل کرده و در کنار آن وقت گیر بودن و هزینه بر بودن و بازار فروش کم باعث شده تا معمولا افرادی که به آن ورود می کنند خیلی زود عطایش را به لقایش ببخشند.
این هنرمند قزوینی که سبک نقاشی او گل مرغ است گفت: گاها ایجاد و خلق یک اثر هنری در رشته نقاشی پشت شیشه مانند یک قاب آینه به بیش از یک ماه زمان نیاز دارد و هنرمندان این رشته باید صبر و دقت بالا داشته باشند که از حوصله خیلی از هنرجویان خارج است.
وی که بیش از ۱۰ سال است که در این هنر دستی فعالیت دارد،گفت: شغل اصلی من تدریس در دانشگاه است و نمی توان این هنر را به دلیل درآمد اندکش به عنوان یک حرفه اول انتخاب کرد.

هنرمندان نقاشی پشت شیشه بی انگیزه برای ادامه راه
اذان گو که پس از ۱۰ سال حالا انگیزه خود را نیز برای ادامه فعالیت در رشته نقاشی پشت شیشه از دست داده است و معتقد است بیشتر همکاران او نیز دارای چنین وضعیتی هستند،گفت: به دلیل مشکلاتی چون بازاریابی و فروش محصولات در حال حاضر کمتر رغبت به تولید محصول دارم مگر آنکه یک مشتری سفارش خاصی بدهد وگرنه دل و دماغ آنچنانی برای ادامه فعالیت در این رشته را ندارم.
این هنرمند با انتقاد از کم توجهی مسئولان نسبت به صنایع دستی و هنرمندان این عرصه، گفت: چندی پیش پیشنهاد برگزاری نمایشگاه انفرادی نقاشی پشت شیشه در تهران به من داده شد اما از آنجا که به تنهایی از پس هزینه های مربوط به آن از جمله مواد اولیه برنمی آمدم، آنرا را رد کردم.
وی با بیان اینکه کمترین صنایع دستی مربوط به نقاشی پشت شیشه که بتوان آنرا در بازار عرضه کرد بیش از ۱۰۰ هزار تومان برای هنرمند خرج دارد، اضافه کرد: از آنجا که هنر ما اصیل است نمی توانیم از هر موادی برای کارهایمان استفاده کنیم مثلا باید برای ساخت یک محصول قاب یا در آینه باید حتما چوب راش تهیه کنیم که هزینه های کار را بالا می برد و از سو در چنین شرایط اقتصادی، وضعیت بازار و فروش محصول را سخت می کند
نقاشی پشت شیشه باید به یک رشته دانشگاهی تبدیل شود
اذان گو همچنین گفت: باید برای جلوگیری از انقراض هنرهای اصیل و قدیمی از جمله نقاشی پشت شیشه برنامه ای منسجم و مدون برای حفظ آنها وجود داشته باشد که متاسفانه چنین چیزی را شاهد نیستیم.
این هنرمند در ادامه پیشنهاد داد برای حفظ و احیای این هنر دستی پرقدمت آنرا به عنوان رشته ای دانشگاهی برای دانشجویان صنایع دستی و هنر تهیه و تدوین کرد.
وی در پایان گفت: البته متاسفانه در دانشگاه های قزوین رشته هایی هنری جایگاه خاصی ندارند و در ۲ دانشگاه بزرگ استان (دانشگاه های بین المللی امام خمینی (ره) و آزاد اسلامی) این رشته ها وجود ندارند در صورتی که قزوین به عنوان شهری تاریخی و با غنای فرهنگی بالا به چنین رشته هایی نیاز دارد.

احیای نقاشی پشت شیشه در دستور کار اداره کل میراث فرهنگی قزوین
میثم حصاری معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قزوین گفت: نقاشی پشت شیشه از هنرهای دستی مربوط به دوران صفویه و همچنین قاجاریه به شمار می رود.
وی در خصوص کاربرد این هنر گفت: در تزئینات خانه های قدیمی از این هنر استفاده می شد که نمونه بارز آن را می توان در بنای تاریخی حسینیه امینی ها مشاهده کرد.
حصاری افزود: هنر نقاشی پشت شیشه را برخی با نقاشی روی شیشه که خارجی است و از دیگر کشورها به ایران وارد شده اشتباه می گیرند در صورتی که این ۲ اگر چه به جهاتی مشابه اند اما تفاوت هایی نیز در تکنیک و شیوه ساخت دارند که آنها را یکدیگر متمایز کرده است.
معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قزوین همچنین گفت: نقاشی پشت شیشه از هنرهای دستی رو به فراموشی است که احیای آن در دستور کار اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قرار گرفته است.
وی با بیان اینکه تعداد هنرمندان شاغل در این رشته  در دهه های اخیر رو به کاهش گذاشته است،اظهار داشت: در حال حاضر تعداد افرادی که در این رشته در قزوین مشغول به فعالیت هستند کمتر از ۱۰ نفر است که از این میان نیز حدود ۲ تا ۳ استادکار به شیوه سنتی فعالیت می کنند.

صفویه، دوران طلایی نقاشی پشت شیشه 
این مسئول با بیان اینکه دوران صفویه دوران طلایی و رونق نقاشی پشت شیشه بوده است،افزود: این هنر در آزمان در تزئینات بناها به وفور استفاده می شد و در زمان زندیه و حتی قاجار نیز مورد توجه قرار داشت اما پس از آن کم کم رو به افول گذاشت.
وی با بیان اینکه استادکاران جدید این رشته برای فروش محصول و بازاریابی آن ابداعات جدیدی به کار گرفته اند،اظهار داشت: این افراد نقاشی پشت شیشه را از آنجا که دیگر خانه ای با سبک و سیاق قدیمی ساخته نمی شود تا تزئینات داشته باشد، بر روی محصولاتی مانند سینی و لیوان و قاب آینه اجرا می کنند که می تواند در منازل مورد استفاده قرار بگیرد و یا گردشگران آنرا به عنوان سوغات خریداری می کنند.
این مسئول حوزه صنایع دستی با بیان اینکه یک تفاوت نیز بین استادکاران جدید و قدیمی این رشته وجود دارد،گفت:استادان جدید بیشتر سبک گل مرغ و نقاشی رنگ و روغن کار می کنند اما در قدیم استفاده از الیاف ابریشم غیر از رنگ نیز مرسوم بوده و موضوعات نقاشی آنها ساده تر و بیشتر مربوط به آئین های مذهبی بوده است.
حصاری در ادامه با اشاره به برگزاری کارگاه زنده نقاشی روی شیشه برای جذب علاقه مندان به صنایع دستی در این رشته در سال جاری،گفت: با برگزاری این کارگاه چندین فرد علاقه مند به یادگیری این هنر دستی را جذب کردیم تا از این طریق بتوان این هنر را حفظ کنیم.
معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قزوین با اشاره به اینکه تربیت هنرجویان علاقه مندان به رشته های رو به فراموشی از جمله نقاشی پشت شیشه را در دستور کار خود قرا داده ایم، گفت: علاوه بر کارگاه یاد شده، یک دوره آموزشی نقاشی پشت شیشه نیز با حضور هفت هنرجو امسال برگزار شده است.

نقاشی پشت شیشه

نقاشی پشت شیشه ی هنری است وارداتی كه در دوره صفویه از اروپای شرقی و هند و چین وارد ایران شده است.

 

این نوع نقاشی برخلاف دیگر هنرهای وارداتی، بلافاصله بعد از ورود به كشور رنگ و بویی بومی به خود گرفت. در آثاری كه با این تكنیك خلق شده‌اند، كمتر با نمونه‌های تقلیدی از كارهای مشابه غربی برخورد می‌كنیم.

وضعیت کنونی:

در حال حاضر این هنر از رشته های منسوخ شده نقاشی می باشد.

روش کار:

ذکر این نکته ضروری است روش كار در نقاشی پشت شیشه با نقاشی روی بوم نقاشی روی شیشه ( ویترای) فرق دارد. نقاشی پشت شیشه بر خلاف نقاشی معمولی کار آسانی نیست. زمانی که نقاش روی کاغذ و یا بوم نقاشی می کند به آنچه که انجام می دهد مسلط است و در پایان نیز به سادگی به قلم گیری می پردازد ولی در نقاشی پشت شیشه این روش به گونه ای دیگری انجام می پذیرد ، بدین معنی که قسمت‌های حساس پایانی در آغاز كار انجام می‌شود، ابتدا جزئیات و ظرایف كار انجام می شود و سپس به رنگ‌های اصلی و رنگ‌آمیزی زمینه پرداخته می‌شود.

مثلا اگر خالی بر روی گونه زنی وجود داشته باشد ، باید آن خال را قبل از رنگ کردن صورت و یا گلوبند زرینی که به گردن اوست با تمام مظاهرش نقاشی شود،سپس گردن او رنگ آمیزی گردد و تکامل یابد.

دومین تفاوت نقاشی پشت شیشه با نقاشی روی بوم یا هر زمینه دیگر این است كه در نقاشی روی بوم اشتباهات را می‌توان با رنگ‌ها رفع كرد اما در نقاشی پشت شیشه رنگ اشتباه را با رنگ دیگر نمی‌توان درست كرد، بلكه باید رنگ‌های زده‌شده را پاك و از نو شروع كرد.

نقاش پشت، شیشه باید با مبانی طراحی آشنایی داشته و بتواند انواع طرحهای منظره (طبیعت بیجان) و حیوانات و پرندگان ، ابینه تاریخی و مینیاتور را روی شیشه ساده و مات شده و پلکسی گلس منتقل کرده و از عهده نقاشی انواع طرحها پشت شیشه برآید.

 

مواد اولیه:

در نقاشی پشت شیشه علاوه بر رنگ از مواد تركیبی استفاده می شده است در گذشته برای اینکه کار جلوه ی خاصی پیدا کند آز ورقه های طلا استفاده می کردند از جمله افرادی که از طلا برای ارائه آثارش استفاده می کرده است” استاد غضنفر کرد” بوده است
از مواد ترکیبی دیگر كاغذهای رنگی، شبرنگ، نخ، الیاف ابریشم، چرم و… به‌عنوان پر‌كننده زمینه و گاهی طرح اصلی در میان هنرمندان

رنگ:

عمدتا از رنگهای سبز ، زرد ، قرمز ، قهوه ای ، سیاه، آبی و سفید استفاده می شده است.

موضوعات و طرح‌های مورد‌ استفاده نقاشی پشت شیشه عبارتند از:
حاشیه‌های رنگی، گل، گل و مرغ، صورت‌كشی یا شبیه‌كشی، وقایع مذهبی و داستانهای رزمی نقوش انسانی، حیوانی، هندسی، تصاویر منظره‌ها و نوشته‌ها و خطوط قرآنی .